Tegenstelling of paradox?

Deze InZicht gaat over non-dualiteit en wetenschap. Als ik aan de wetenschap denk, weet ik niet waar ik moet beginnen. Het terrein is immens, van kwantumfysica, natuurkunde, scheikunde, biochemie, biologie, geneeskunde, psychologie, geschiedenis, economie, sociologie, politiek, antropologie, ecologie, geografie, geologie, geofysica, astronomie, astrofysica tot kosmologie. Om maar wat te noemen. Van de studie van het kleinste waarneembare deeltje tot de studie van de kosmos en zijn sterrenstelsels.

Als ik aan non-dualiteit denk, aan dit weidse onbenoembare Hier, kan ik geen kwaliteit bekennen, laat staan een die bestudeert kan worden. Ik kan dit Hier vele namen geven zoals leegte, ruimte, niets, ware natuur, boeddha-natuur of bewustzijn, maar deze woorden kunnen nooit de lading dekken van wat het eigenlijk is dat ik hier aantref.

De traditionele wetenschap gaat ervan uit dat er een externe objectieve realiteit bestaat die bestudeerd en gemeten kan worden door observatie en experimenten, en laat daarbij de observant buiten beschouwing. De kwantumfysica heeft echter inmiddels laten zien dat de werkelijkheid bepaald wordt door de waarneming zelf, waarbij alleen al het kijken vorm geeft aan wat we zien. De neurowetenschappen hebben ontdekt hoe onze hersenen met behulp van onze waarneming een werkelijkheid construeren waarbij de grens tussen binnen- en buitenwereld vervaagt. En sommige wetenschappers zijn gaan betwijfelen of er überhaupt wel een externe objectieve realiteit bestaat.

In de jaren zeventig onderzocht Douglas Harding bewustzijn, of de Eerste Persoon Enkelvoud, met dezelfde wetenschappelijke middelen als in de gangbare wetenschap gebruikt worden om objecten te bestuderen. Hij schreef daarover het dunne boekje The Science of The First Person, waarvan je een paar hoofdstukken terugvindt in deze InZicht. Twee decennia daarvoor deed hij een poging om de objecten niet afgescheiden van elkaar te benaderen, maar onlosmakelijk verbonden in het Geheel. Daarover schreef hij een heel dik boek: The Hierarchy of Heaven and Earth, met zijn 800 pagina’s en ontelbare noten en diagrammen en een gewicht van bijna twee en een halve kilo* een in eerste instantie wat afschrikwekkend boek. Het is een meesterwerk in mijn optiek, zijn tijd ver vooruit, en misschien een eerste poging om ‘alles’ terug te brengen tot de ene wetenschap die alles omvat: de Wetenschap van Alles. Beide werken hebben mijzelf enorm geholpen om meer inzicht te krijgen in het Niets en zijn ontelbare objecten, en te zien dat er hier geen sprake is van een onverenigbare tegenstelling maar dat ze elk hun natuurlijke plaats innemen binnen het Geheel, hier waar Oorsprong en Object zijn verenigd.

Deze InZicht laat wetenschappers aan het woord die het thema vanuit hun vakterrein en jargon belichten. Er komen auteurs uit de non-duale hoek aan het woord die hun inzichten naar voren brengen. Misschien betreden we een nieuw terrein waarin de eeuwenoude observaties uit diverse spirituele en religieuze tradities aan boord worden genomen door de wetenschap en vice versa. Misschien blijken wetenschap en non-dualiteit paradoxaal niet zo verschillend… beide vinden immers naadloos plaats Hier.

*Zie InZicht 23-4.2021, De mystici, voor een eerder gepubliceerd artikel van Richard Lang over The Hierarchy of Heaven and Earth, weliswaar een overzicht van het boek toegespitst op de mystieke reis.