Geschenk zonder ontvanger

Tijdens een drieweekse retraite zo’n dertig jaar geleden kreeg een groep gevorderde leerlingen van de leraar Jeru Kabbal een oefening. De oefening was om een plek in de natuur rondom het retraitecentrum waar ze waren te kiezen, om vervolgens acht uur op dat plekje door te brengen. Jeru adviseerde om een zonnehoed, voldoende water en wat noten of andere snacks mee te nemen. Hij zei dat het idee was om niet van plek te verwisselen, uitgezonderd een korte sanitaire pauze ergens in de buurt, indien nodig.

Ik ben een van die leerlingen. Na wat rondlopen kies ik een plek in de schaduw aan de rand van een meertje, ver weg van de anderen. Na me geïnstalleerd te hebben op een platte steen, zit ik daar uur na uur te kijken naar het microlandschap om me heen. Steeds meer zie ik. Torretjes die druk in de weer zijn, een zonnebadende kikker aan de overkant van het water op een stuk dode stam (hij is bijna niet te zien omdat hij een schutkleur heeft), minieme blaadjes half verscholen tussen andere vegetatie. Op deze plek speelt zich een miniatuuruniversum af; miniatuur voor mij maar niet voor zijn inwoners. Hun hele leven speelt zich hier af. Elk van deze kleine schepselen heeft zijn eigen bezigheid. Een wonderbaarlijke wereld openbaart zich terwijl ik toekijk. Normaliter zou ik deze plek in één grote stap passeren.

Nog vele uren later, terwijl de zon al begint te zakken, valt plotseling alles weg. Ik ben één met de kikker aan de overkant, met het torretje dat zich een weg baant, met de wuivende bladeren, de waterrimpelingen. Het is één groot gebeuren waarin geen ‘ik’ meer te vinden is. En als er nog een ‘ik’ is waarvan ik me gewaar ben, is die met ontzag vervuld.

Dit was mijn eerste eenheidservaring. Het was alsof het goddelijke zichzelf openbaarde. Toen ik uiteindelijk terugliep naar het retraitecentrum ging ik ervan uit dat ik dit vanaf nu altijd zo zou ervaren. Ik had het eindpunt van de reis bereikt. Dat bleek niet het geval; na een halve dag ebde de ervaring weg. Zo gaat dat met ervaringen: ze komen en ze gaan. Dat zou ik pas later begrijpen.

Er waren nog andere momenten waarop het goddelijke me genadig was en inkijkjes liet zien. Nog steeds ben ik dankbaar voor deze ervaringen: ze staan als vreemde mijlpalen in mijn geheugen gegrift. Voor de meeste mensen echter beëindigt een piekervaring niet de zoektocht. Wat het zoeken stopt is zien wat altijd zo is, elk moment weer. En dat is wat je noemt een dalervaring: het omarmen van het alledaagse, het natuurlijke, het simpele, het bestaan zoals het zich elk moment aandient. Ook dat is goddelijk, alleen minder spectaculair.

Dit heeft mijn zienswijze veranderd. In plaats van een grandioze ervaring zou ik nu zeggen dat genade eenvoudigweg hier zijn is. Het omvat alles wat zich daarin aandient. Genade is op dit moment achter de computer zitten, de gedachten ordenen en de vingers zien typen. Dit moment is genade.

Het woord genade vind je terug in veel religies en spirituele tradities. Wat ermee bedoeld wordt lijkt te verschillen. Wat niet verschilt is dat genade iets zou zijn wat je kunt afdwingen of bewerkstelligen, of waarmee je jezelf op de borst kunt slaan. Het is een geschenk dat de ontvanger uitwist.

In deze InZicht vind je meer bespiegelingen over genade en wat ze gedaan heeft met de ontvanger.