Het Onvermengde Geluk

Bing! Daar rolt een nieuwe notificatie binnen op mijn computer. Het is Black Friday week als ik dit voorwoord schrijf en er komen allemaal verleidelijke advertenties met megakortingen binnen. Ik sluit mijn laptop. Naast de bank ligt een prachtig oranjebruin boek en als ik het opensla, lees ik dit: “… Ik houd van bepaalde dingen omdat ze mij genot verschaffen – daarom probeer ik ze te verkrijgen. Daaruit blijkt dat we niet van de dingen houden om de dingen zelf. We houden meer van het wezenlijke Ik dan van de dingen, de objecten. Maar omdat het wezenlijke Ik ook het denken en voelen te boven gaat, kan het zelf geen object zijn. Dus wat mij gelukkig maakt, kan nooit een object zijn. Het Ik is het onvermengde Geluk zelf.”

Mooi dat deze woorden beginnen bij mijn hebzucht; die mag er blijkbaar zijn. Maar dan leiden ze snel met een goede redenering voorbij de oneindige wensen van mijn persoonlijkheid. Ja, het gaat niet om die dingen zelf, het gaat om de vreugde die ze brengen. Dat brengt me Thuis, en de soms wat raadselachtige uitspraak als ‘Ik ben het Geluk zelf’ kan landen. In één korte paragraaf word ik van mijn hebzucht naar mijn diepste Identiteit geleid!

Degene die dit schreef, Krishna Menon (1883-1959) oftewel Atmananda, was een kanjer om met behulp van zuivere rede naar die diepste Identiteit te verwijzen. Hij was een ware woordsmid, en wordt naast Ramana Maharshi en Nisargadatta Maharaj wel de derde pilaar van de drie advaita-groten genoemd.

Tijdens de voorbereiding voor dit nummer verdiepte ik me verder in Atmananda’s benadering, middels zijn eigen geschriften en middels getuigenissen van directe of indirecte studenten. Aanvankelijk schrokken zijn puntsgewijze en soms zelfs genummerde stellingen mij af, evenals de foto’s van zijn, leek wel, uit graniet gehouwen voorkomen. Maar toen vond ik teksten waaruit bleek dat hij als mens diep bewogen was, evenals een zeer toegewijde en liefdevolle leraar. Ik las: “Over het algemeen kan gezegd worden dat men verlicht wordt door het hoofd en gevestigd wordt in de Waarheid door het hart.” Atmananda had me voor zich gewonnen!

Wat me verder aansprak was dat hij een man van de wereld was. Hij had zelf zijn realisatie verworven te midden van het dagelijks leven: hij was getrouwd, had kinderen en een drukke baan in justitie. En later, in zijn rol van spirituele leraar naast zijn justitiële werk, was hij geen voorstander van je terug te trekken uit het wereldse leven en gaf vele praktische aanwijzingen hoe je te midden van de dagelijkse drukte je spirituele beoefening kon doen. Zoals bijvoorbeeld tijdens Black Friday week!

Het oranjebruine boek dat ik hierboven noem mag er eigenlijk niet zijn. Het is de prachtige Nederlandse vertaling van Atmananda Upanishad door Philip Renard. De uitgeverij die het werk uitgegeven had kreeg de nazaten van Atmananda op haar dak, vertegenwoordigd door een niet mis te verstane Amerikaanse advocaat. Die sommeerde de boeken onmiddellijk te vernietigen omdat de uitgave onrechtmatig zou zijn. Of anders! Een immense boete! Degenen die al een exemplaar aangeschaft hadden bleken geluk te hebben: het boek is nu zeldzaam.*

Daarom zijn we in deze InZicht voorzichtig te werk gegaan en hebben we geen gebruik gemaakt van teksten direct geschreven en uitgegeven door Atmananda zelf. Gelukkig zijn er andere bronnen. Atmananda heeft zovelen geïnspireerd en beïnvloed, die op hun beurt weer advaita uitdragen, zoals bijvoorbeeld John Levy, Francis Lucille, Rupert Spira, Greg Goode, Wolter Keers, Alexander Smit, evenals de auteurs die in dit nummer aan het woord komen. Voor velen is hij het eindpunt van hun zoektocht geweest. Tot slot wil ik graag Philip Renard bedanken, die zo’n fijne sparringpartner was tijdens het samenstellen van dit nummer en vele goede suggesties had met betrekking tot tekst en beeldmateriaal.

* Zie InZicht, jaargang 19 – 4